Program prezentacji
  1. Wprowadzenie

  2. Komentarz filologiczny

  3. Komentarz teologiczny

  4. Zespół męski Cantores
    i Chór żeński Sonantes
    pod dyrekcją Krystyny Domańskiej - Maćkowiak


  5. Recytacja cz. 1
    Anna Seniuk

  6. Zespół męski Cantores
    i Chór żeński Sonantes
    pod dyrekcją Krystyny Domańskiej - Maćkowiak


  7. Recytacja cz. 2
    Anna Seniuk

  8. Zespół męski Cantores
    i Chór żeński Sonantes
    pod dyrekcją Krystyny Domańskiej - Maćkowiak


  9. Recytacja cz. 3
    Anna Seniuk

  10. Zespół męski Cantores
    i Chór żeński Sonantes
    pod dyrekcją Krystyny Domańskiej - Maćkowiak


  11. Recytacja cz. 4
    Anna Seniuk

    Komunia Święta
    Apel Jasnogórski
Prof. dr hab. Wiesław Wydra


Bogurodzica albo Pacierz Staropolski

Komentarz filologiczny

Dekalog i modlitwy codzienne, a więc Ojcze nasz, Zdrowaś Maryja i Wierzę, należały w ogóle do pierwszych tekstów przekładanych na język polski. Bez nich nie mogło się obyć jakiekolwiek prowadzenie działalności misyjnej czy też nauczanie katechetyczne na poziomie elementarnym. Głośne odmawianie z wiernymi i wyjaśnianie w języku polskim tych tekstów w czasie mszy niedzielnej zalecały duchownym już najstarsze zachowane statuty synodalne biskupów polskich. W stosunku do Ojcze nasz i Wierzę taki obowiązek nakładały na duchowieństwo ustawy synodu wrocławskiego z 1248 r., a synod w Łęczycy, odbyty w 1285 r. pod przewodem arcybiskupa Jakuba Świnki, polecał czytać i objaśniać oprócz powyższych modlitw również Zdrowaś Maryja i Kaję się Bogu (czyli spowiedź powszechną). Była to najprostsza forma katechezy, którą wówczas często zastępowano kazanie. Mimo jednak wielu wczesnych informacji o powszechnej znajomości tych modlitw, nie zachowały się żadne ich zapisy sprzed ostatnich lat XIV w. W rękopisach XV w. modlitwy codzienne i dekalogi spotykane są już bardzo często, zwykle zanotowano je przygodnie na kartach dodatkowych kodeksów, na okładkach i marginesach kart. Cechą charakterystyczną większości polskich średniowiecznych dekalogów jest ich mnemotech-niczna, wierszowana postać, dzięki której łatwiej je można było utrwalić w pamięci wiernych.
Od początku XV w. w rękopisach spotykamy coraz częściej teksty różnych innych modlitw, nie tylko codziennych. Są to modlitwy do świętych (np. do św. Anny, św. Jarnołta, czyli Arnolda), Matki Boskiej i Chrystusa, modlitwy przed komunią i po komunii i inne. Wśród nich wyróżnia się kunsztowna modlitwa Maryjna "Zdrowaś Maryja, dziwnie jeś poczęła Syna...", którą w 1408 r. zapisano w rękopisie przechowywanym obecnie we Włocławku.
Powstanie i rozwój modlitewników, czyli książek ze zbiorami modlitw w językach narodowych i przeznaczonych do osobistego użytku przez ludzi świeckich, łączy się z okresem późnego średniowiecza. Rolę modlitewnika pełnił również psałterz, który tłumaczono na język polski. Najstarszy znany polski przekład psałterza to "Psałterz floriański", który powstał na przełomie XIV i XV w. z inicjatywy królowej Jadwigi. Z XV w. i początków XVI w. zachowało się kilka polskich modlitewników. Najstarszy pochodzi z 1. ćwierci XV w. i ocalał tylko we fragmencie. Odnaleziono go w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie w oprawie kodeksu, który należał do Pawła z Piotrkowa, rektora Akademii Krakowskiej w 1442 r. Inne modlitewniki polskie to tzw. "Godzinki Wacława" (z lat 1476-1482), "Modlitewnik Nawojki" (koniec XV w.), "Modlitewnik siostry Konstancji" (1527 r.), "Modlitewnik Olbrachta Gasztołda" (1528 r.), "Książeczka do spowiedzi królewny Jadwigi" (1530 r.) i inne. Niektóre z nich zawierają przekłady tekstów modlitewnych z brewiarza. Pierwszym natomiast drukowanym modlitewnikiem w języku polskim był ułożony przez Biernata z Lublina "Raj duszny", który został wydany 1513 r. w Krakowie. Cieszył się on ogromnym powodzeniem i drukowano go jeszcze w 1. połowie XVII w. Drugim niezwykle popularnym staropolskim modlitewnikiem była "Harfa duchowna" w opracowaniu jezuity Marcina Laterny, której pierwsze wydanie ukazało się w 1585 r. w Krakowie.
Starożytna pieśń Bogurodzica, z której śpiewem na ustach ruszyło do boju polskie rycerstwo pod Grunwaldem, w czasach staropolskich powszechnie uchodziła za dzieło św. Wojciecha. Według naszych przodków pieśń ta była jakby testamentem św. Wojciecha, powierzonym przez niego Polakom depozytem wiary, rodzajem katechizmu i wyznania religijnego. Traktowano ją też jako swego rodzaju najdawniejszą polską ustawę prawną, którą ułożył dla Polski ten święty i dlatego umieszczano Bogurodzicę na początku prawie każdego zbioru praw.

Prof. dr hab. Wiesław Wydra

........................................................................................................
Verba Sacra - Bogurodzica - poprzednia - następna